11. සියනෑවට අභිමානවත් උරුමයන් එක්කල ඓතිහාසික ගල්ලෙන් පුදබිම පිළිකුත්තුව වන්නේ ඇයි ???

පිළිකුත්තුව රජමහා විහාරය

ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ මහර ප්‍රා.ලේ.කො අයත් ඌරුවල් පේරුවේ පිහිටි නියම් ග්‍රාමයකි පිළිකුත්තුව කියනුයේ. එම ග්‍රාමවරයේ පිහිටි ඓතිහාසික පුදබිමක ඉතිහාසගත තොරතුරු මෙසේ සැකසුනි.

අක්කර 200කට වඩා වැඩි භූමි ප්‍රමාණයක ඇති ගල්ලෙන් 99කින් යුතු ප්‍රාග් ඓතිහාසික ගල්ලෙන් සංකීර්ණය පිළිකුත්තුව රජමහා විහාරය මූලික කොට සංවර්ධනය වූ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයන් රාශියකින් යුතු ඓතිහාසික වනගත සෙනසුනකි. සව් කෙලෙසුන් නසා අර්හත්වයට පත් මහාරහතුන් වහන්සේලාගේ පුණ්‍ය පදස්පර්ශයෙන් පවිත්‍රවු ක්ෂේම භූමියකි මේ පිළිකුත්තුව ඓතිහාසික පින්බිම. එසේම රාජ රාජ මහාමාත්‍යාදීන්ගේ ගෞරවයට හා සංවර්ධනයෙන් මෙම ගල්ලෙන් රජමහා විහාරය ආරම්භ විය. ක්‍රි.පූ1 දී අනුරපුරයෙන් පලා ආ වට්ටගාමිණී අභය ( වළගම්බා ) රජු කලක් මෙම පුදබිම හා අවට ඝන වනාන්තරය තුල සැගවි සිටි බවට ප්‍රවාදගත කතාන්දරද ජන සමාජයේ දක්නට ලැබෙයි. පිළිකුත්තුව පුදබිම හා අවට වනාන්තරයේ සැගවි සිටි රජු බලය තහවුරු කරගෙන නැවත සටන් කොට අනුරාධපුරයේදී රජ වූ බවද කටවාහරේ කියවෙයි.

17038947_1854723838136713_2141883590362439045_o-1185520586.jpg

පිළිකුත්තුව යන නාමය ගමට පටබැදෙන්නේද වළගම්බා රජු හා සම්බන්ධ සිද්ධින්ගෙනි. සැගවි සිටි රජුගේ ඇදුම් පිළි සැගවූ ස්ථානය පිළිකුත්තුව වූ බවටද මතයකි ( පිළි +…

View original post 780 more words

Advertisements

11. සියනෑවට අභිමානවත් උරුමයන් එක්කල ඓතිහාසික ගල්ලෙන් පුදබිම පිළිකුත්තුව වන්නේ ඇයි ???

ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ මහර ප්‍රා.ලේ.කො අයත් ඌරුවල් පේරුවේ පිහිටි නියම් ග්‍රාමයකි පිළිකුත්තුව කියනුයේ. එම ග්‍රාමවරයේ පිහිටි ඓතිහාසික පුදබිමක ඉතිහාසගත තොරතුරු මෙසේ සැකසුනි.

අක්කර 200කට වඩා වැඩි භූමි ප්‍රමාණයක ඇති ගල්ලෙන් 99කින් යුතු ප්‍රාග් ඓතිහාසික ගල්ලෙන් සංකීර්ණය පිළිකුත්තුව රජමහා විහාරය මූලික කොට සංවර්ධනය වූ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයන් රාශියකින් යුතු ඓතිහාසික වනගත සෙනසුනකි. සව් කෙලෙසුන් නසා අර්හත්වයට පත් මහාරහතුන් වහන්සේලාගේ පුණ්‍ය පදස්පර්ශයෙන් පවිත්‍රවු ක්ෂේම භූමියකි මේ පිළිකුත්තුව ඓතිහාසික පින්බිම. එසේම රාජ රාජ මහාමාත්‍යාදීන්ගේ ගෞරවයට හා සංවර්ධනයෙන් මෙම ගල්ලෙන් රජමහා විහාරය ආරම්භ විය. ක්‍රි.පූ1 දී අනුරපුරයෙන් පලා ආ වට්ටගාමිණී අභය ( වළගම්බා ) රජු කලක් මෙම පුදබිම හා අවට ඝන වනාන්තරය තුල සැගවි සිටි බවට ප්‍රවාදගත කතාන්දරද ජන සමාජයේ දක්නට ලැබෙයි. පිළිකුත්තුව පුදබිම හා අවට වනාන්තරයේ සැගවි සිටි රජු බලය තහවුරු කරගෙන නැවත සටන් කොට අනුරාධපුරයේදී රජ වූ බවද කටවාහරේ කියවෙයි.

17038947_1854723838136713_2141883590362439045_o-1185520586.jpg

පිළිකුත්තුව යන නාමය ගමට පටබැදෙන්නේද වළගම්බා රජු හා සම්බන්ධ සිද්ධින්ගෙනි. සැගවි සිටි රජුගේ ඇදුම් පිළි සැගවූ ස්ථානය පිළිකුත්තුව වූ බවටද මතයකි ( පිළි + ගුප්තුව = පිළි + ගුත්තුව = පිළි + කුත්තුව = පිළිකුත්තුව ) තවත් මතයකි එනම් සැගවි සිටි රජුට ඇදුම් පිළි සැපයු ගම පිළිකුත්තුව වූ බවටයි.

ක්‍රිස්තු පූර්ව (ගල් යුගය) යුගයේ සිට මහනුවර යුගය දක්වා ඉතිහාසයකින් හා උරුමයන්⁣ගෙන් යුතු පුදබිමකි පිළිකුත්තුව රජමහා විහාරය යනු. මෙහි ඇති ගල්ගුහාවල ගල් යුගයේදි ආදී මානවයන් සිටි ජනාවාසයක් තිබු බවට සාධක රාශියකි. කැණිම් තුලින් හමු වු සාධක එ සදහා ප්‍රධානය. කාලයාගේ ඇවැමෙන් මානව ජනාවාස දියුණු වු නිසා මිනිසුන් ගල් ගුහා අතහැර තම වාසස්ථාන වෙනස් කරගනනා ලදි….

ක්‍රි.පු 3වන සියවසේදි ලක්දිව බුදුසසුන මුල්බැස ගන්නා ලදි. එතෙක් කලක් වනගතව තිබු ගල්ගුහා තුලට වතුර කාන්දු නොවන අයුරින් කටාරම් කොටා පැවිදි රහත් උතුමන්ට පුජා කලේය. වනගතව තිබු ගල්ගුහා කටාරම් කොටවා ගල්ලෙන් වශයෙන් පෙර රජවරු බුද්ධ ශාසනයට පුජා කල අයුරු ලක්දිව පූරාවටම ඇති ගල්ලෙන් දැකිමෙන් ප්‍රදර්ශනය වෙයි. එසේ පූජා කෙරු එක් ගල්ලෙන් සංකීර්ණයකි පිළිකුත්තුව ඓතිහාසික ගල්ලෙන් රජමහා විහාරයත්. පිළිකුත්තුවේ ඇති පූර්ව බ්‍රාහ්මී අක්ෂර ප්‍රධාන සෙල් ලිපියෙන් ඒ බව සනාථ වෙයි.

අක්කර 250 ක පමණ භුමියක මනාව පිලිසකර කෙරු කටාරම් රහිත ලෙන් කිහිපයක්ද කටාරම් කෙටු ලෙන් රාශියකින් යුතුව ගල්ලෙන් 99ක් ඇති ඓතිහාසික පුදබිමකි පිළිකුත්තුව ගල්ලෙන් රජමහා විහාරය. බස්නාහිර පලාත තුල ගල්ලෙන් 99කට වඩා උරුමකම් කියන තවත් ලෙන් සංකීර්ණයන් නොමැති බැවින් මෙම පුදබිම බස්නාහිර පලාතේ පිහිටි විශාලම ගල්ලෙන් සංකීර්ණය වශයෙන්ද ඉතිහාසගතය. එසේම පූර්ව බ්‍රාහ්මී අක්ෂර ලෙන් ලිපි 4ක් මේ වනවිට සොයාගෙන ඇත. එහි අන්තර්ගතයන් තුලින් හා අක්ෂර තුලින් ඓතිහාසිකත්වයත් විහාර පරිශ්‍රයේ ආරම්භයත් කියවෙයි. ඒ ලෙන් ලිපි සියල්ලම පූර්ව බ්‍රාහ්මී අක්ෂරයන්ගෙන් යුතුය. ක්‍රි.පූ 2-1 කාලයේදී භාවිත අක්ෂර එම අක්ෂර වර්ගය බව නූතන පිලිගැනිමයි.

මෙම භූමියේ කර ඇති කැනීම් වලින් හමුවු ප්‍රධාන සාධක වන්නේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානව පොශිල හා ගල් ආයුධ මෙවලම් ආදීයද පොළොන්නරු හා දඹදෙණි යුගවලට අයත් කාසි , කාල රක්ත වර්ණ මැටි බදුන් කැබලි ආදිය හමුවු ස්ථානයක් වශයෙන්ද පිළිකුත්තුව විහාර පරිශ්‍රය ඉතිහාසයගතය.

එසේම ක්‍රි.පූ 3-1 කාලයට අයත් සෙල්ලිපි 4ක් මේ වනවිට ගල්ලෙන් 99ක් ඇතැයි සැලකෙන මෙම පුදබිමේ ගල්ලෙන් 4කින් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.( සෙල්ලිපි සම්බන්ධ ලිපියෙ වැඩි විස්තර ) එම සාධකයන් තුලින් මෙම පුදබිමේ ඉතිහාසය මනාව පිලිඹිබු කරන බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතයයි.

යුග ගනනාවක් ලෙන් සංකීර්ණයක් වශයෙන් පැවති මෙම සිද්ධස්ථානය නුවර යුගයේදි වඩාත් සංවර්ධනයට ලක්ව අංග සම්පුර්ණ වනගත ආරාමයක් ලෙසින් දියුණු වු බව දැකිය හැකිය.

සුවිශේෂී සිතුවම් කලාවකින් යුතු ප්‍රථිමාඝරය ( බුදුමැදුර ) මහනුවර යුගයට අයත්ය. සැතපෙන හා ඉදි මෙන්ම හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමා ද මැටියෙන් හා ස්වභාවික වර්ණයන්ගෙන් යුතුය. උපුල්වන් (විෂ්ණු) හා නාථ දේව රුපයක්ද නෙලා ඇත. රහතන් වහන්සේලාගේ මෙන්ම භික්ෂූණින් වහන්සේලාගේ සිත්තම් ද නිර්මාණය කර ඇත. පුරාවිද්‍යා දත්තයන්ට අනුව භික්ෂූණි සිත්තම් ඇති එකම ලක්දිව බුදුමැදුර පිළිකුත්තුවේ ප්‍රධාන ලෙන් විහාරය බවයි. එසේම පෘතුග්‍රීසි මුර සෙබලු හා ලන්දේසි ආභාෂයෙ සිත්තම්‍ නිර්මිත එකම බුදුමැදුර වන්නේද පිළිකුත්තුවේ නුවර යුගයේ ප්‍රතිමාඝරයයි.

ඉපැරණි ගල්ලෙනක් තුල මැටියෙන්ම නිර්මිත චෛත්‍යය රාජයාණන් වහන්සේද මහනුවර යුගයටම අයත් සේ සැලකෙයි. ස්වභාවික වටදාගෙයක් සේ ගල්ලෙන භවිතා කොට සෑරදුන් එහි තනවා ඇත. මහානුභාව සම්පන්න ඓතිහාසික බෝරදුන් වහන්සේලා දෙනමක් ද දක්නට ලැබෙන අතර කුමර බෝසමිදුන් හා කුමරි බෝසමිදුන් ලෙසටද බෝරදුන් වහන්සේලාව හදුන්වනු ලැබෙයි.

කටාරම් කොටනලද ගල්ලෙනක් මුල්කරගෙන ශතවර්ෂයකට වඩා වැඩි කාලයකට ඉහත කරවු තවත් ලෙන් විහාරයක් හා විෂ්ණු දේවාලයක් ප්‍රධාන ලෙන් විහාරයට දකුණත් පසින් ඉහළ දක්නට ලැබෙයි . උඩ විහාරය නමින් එය හදුන්වයි.

ලෝක උරුමයක් සේ ගැනෙන පුස් නම් වැල හා දුර්ලභ ශාකයන්ද රාශියකින් යුතු ස්වභාව සෞන්දර්යයෙන් යුතු ගල්කුළු ,ගල්කෙම්, ගල්මල්වලින්ද යුක්තය. බැලුම්ගල නම් අක්කර ගනනක ගල්තලාවකි එම ස්ථානය ඔත්තුකරුවන් ඔත්තු බැලු ස්ථානයක් බවට පුරාවිද්‍යාව තීරණය කරවා ඇත්තේ ගල් උගුල් ආදියෙන් යුතු පරිසරයක් ඇති නිසා මෙන්ම මාලිගාතැන්න පුදබිමේ උස්ම ස්ථානය බැලුම්ගල් තලාවට මනාව දර්ශනය වන හෙයිනි.

එසේම දිග්ගල , පිලිහුඩුවාගල , ගලපිටගල ආදී නාමයන්ගෙන් යුතු ගල් තලාවන්ද රාශියකි. තවද තොප්පි ගල්ගේ නම් ගල් ලෙන සුවිශේෂී වන්නේ ලෙන තුල සැගවී සිටීමට හැකි පරිදි ලෙනෙහි විශාල කුහරයක් පිහිටීම හා එහි කෙනෙකු සැගවී නම් සොයා ගැනීමට නොහැකි වීමයි. එම ලෙන ආරක්ෂිත ස්ථානයක් සේ භාවිතා කල බවට පිලිගැනෙයි. මෙම ලෙන පිළිකුත්තුව විහාර භූමියේ කැනීම් කර ඇති ස්ථානයක් සේ සුවිශේෂී වන්නේ කාසි වර්ග මෙන්ම තවත් සාධක හමුවූ නිසාවෙනි.

කොළඹ මාලිගාකන්දේ විද්‍යෝදය පිරිවෙන්පතිව වැඩ විසු හික්කඩුවේ ශ්‍රි සුමංගල නාහිමියෝ ගමන් ගිය දෝලාවද කෞතුක ස්මාරකයකි , එසේම ලංකාවේ දෙවන දැව පාලමද නුවර යුගයට අයත් උරුමයක් වන්නේය පිළිකුත්තුව රජමහා විහාරයට අයත්.

නුවර යුගයට අයත් ලෙන් ආවාසයත් ඕලන්ද ආභාෂයෙන් යුතු ලෙන් ආවාසයත් ඉංග්‍රීසි රෝමානු වාස්තුවිද්‍යා ලක්ෂණයංගෙන් යුතු ආවාසයත් කියන යුග කිහිපයක මෙන්ම එකිනෙකට වෙනස් වස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ වලින් යුතු ආවාසයන්ද පුරාවිද්‍යා ස්මාරකයන් සේ නම් කර ඇත.

ඉපැරණි විශාල පොකුණක්ද තරමක් විශාල වැවක්ද ස්වභාවික උමං ජල මාර්ගද ඇළ මාවත්ද පිළිකුත්තුව රජමහා විහාර භූමිය පුරාම දක්නට ලැබෙන ජල පෝෂක ස්ථානයන් වන්නේය.

කලුගල් මනාව ඔප දමා ධර්ම ශාලාව ඉදි කරවා ඇත්තේ සියවසකට පමණ ඉහතදීය. ශෛලමය ධර්ම ශාලාවේ ඇති මනා කැටයම්වලින් යුතු ධර්ම මණ්ඩපය හා ධර්මාසනයද පුරාවිද්‍යා වටිනාකමින් යුතු වන්නේය . කලුගලක කරවා ඇති ඝාණ්ඨාර කුලුණද වටිනාකමින් යුතු වෙයි.

තරමක් විශාල උස් නොවු ගල් පර්වතයක මෑත කාලයේදී කරවූ ශ්‍රිපාද පද්මයක අනුරුවක් සහිතව ශ්‍රිපාද විහාරයක්ද දක්නට ලැබෙයි.

පිළිකුත්තුව ග්‍රාමයේ පිහිටි ඓතිහාසික ගල්ලෙන් රජමහා විහාරය යනු උරුමයන් රාශියකින් යුතු පෞඩ ඉතිහාසයකට අතීතය දිවයන වනගත අරණකි ස්වභාව සෞන්දර්යයේ චමත්කාරය මනාව පෙන්නුම් කරවනා ……

 

රජමහා විහාරය , පිළිකුත්තුව ,බුත්පිටිය අතුරුවැල්ලේ ධම්මානන්ද හිමි

10. සිත්තම් කලා තුලින් උරුමයන් මැවු ඓතිහාසික පින්බිමකි ගම්පහ දිසාවේ පිළිකුත්තුව පුදබිම ….

ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ මහර ප්‍රා.ලේ.කොට්ඨාසයේ ඌරුවල් පේරුව හා අවට පේරු ඓතිහාසික අතින් වැදගත් සන්ධිස්ථානයන් දායාද කල ප්‍රදේශයකි. අක්කර දහස් ගනනක වඩා උස් නොවු අලංකාර කදු යායකි. එම කදු යාය පුරා අතීතයේ වැඩ සිටි යෝගාවචරයන් වහන්සේලාට බවුන් වඩන්නට අපේ රජ දරුවන් පූජා කෙරු ගල්ලෙන් රාශියකි. මෙම කදු යාය මහා රහතන් වහන්සේලාගේ පුණ්‍ය පාද ස්පර්ශයෙන් පවිත්‍රවූ භූමියකි. මෙම ගල්ගුහා ක්‍රි.පූ 3 -1 කාලවලදී කටාරම් කොටා පූජා කල බව දැක්වෙන සෙල් ලිපිද ගනනාවක්ද හමු වි ඇත. මෙම කටාරම් කොටා පූජා කල ගල්ලෙන් තුල ගල්‍ යුගයේදී ආදී මානවයන් සිටි බවට කර ඇති කැණීම් තුලින් හමු වී ඇති පොශිල කැබලි ගල් අවි ආයුධ සාක්ෂි දරණ බව පුරාවිද්‍යා විශ්ලේෂකයන්ගේ මතයකි.

අක්කර සිය ගනනාවකින් යුතු කදු යායේ තිබු ගල් යුගයෙන් ඇරඹි ගල්ලෙන් වසස්ථාන අද වන විට සුප්‍රසිද්ධ ඓතිහාසික ගල්ලෙන් රජමහා විහාර ගනනාවක් ඇති කිරිමට සමත්ව ඇති බවක් දක්නට ලැබෙයි. එසේ ඇරඹි ඓතිහාසික වාරණ ගල්ලෙන් රජමහා විහාරය , මාලිගාතැන්න විවේක සේනාසන ඓතිහාසික පින්බිම , ඌරුවල වළගම්බා රජමහා විහාරය , කොස්කඳවල ගල්ලෙන් රජමහා විහාරය , ඓතිහාසික පිළිකුත්තුව ගල්ලෙන් රජමහා විහාරය යන පුදබිම් වැදගත් උරුම‍යන් ලොවට දායාද කෙරු පින්බිම් බවටද විද්වත් මතයයි.

මෙම ඓතිහාසික පුදබිම් සියල්ලම අතීතයේ එකම ගල්ලෙන් සංකීර්ණයක් සේ තිබුනා යැයි මතද වෙයි. අනුරාධපුර යුගයෙන් ඇරඹි මෙම ගල්ලෙන් සංකීර්ණය මහනුවර යුගයේ ඇතිවූ සාසන ප්‍රබෝධය නිසාවෙන් විහාරාරාංග ඉදිවෙමින් ගම් දනවු ඉදිවෙමින් පැවති හෙයින් මෙම ගල්ලෙන් රජමහා විහාරයන් වෙන් වෙන් වශයෙන් සංවර්ධනය වූවායැයිද තවත් මතයෙකි…
වෙන් වෙන් වශයෙන් දියුණු වෙමින් තිබෙන මෙම පුදබිම් හා කදු යාය ක්‍රි.ව -1 සියවසේදි වළගම්බා රජ දරුවන්ට සෙවණ සැලසු හා රජු සැගව සිට සේනා සංවිධානය කල බවට පුරාවෘතගත ඉතිහාසයෙන් කියවෙයි. භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ආරක්ෂාව හා උපදෙස් මත නැවත වළගම්බාවන් අනුරපුර රජ බවට පත්ව තමා සිටි ස්ථානවල වෙහෙර විහාර කරවු බවටද කියවෙයි. එ අනුව මෙම පුදබිම්ද වළගම්බාවන් සංවර්ධනය කල බවටද සමහර විද්වතුන්ගේ මතයක්ද වෙයි. මෙම සුප්‍රසිද්ධ රජමහා විහාරයන් උරුමයන් රාශියකින් සපිරි හෙයින් මෙම ආරාමයන් පුරාවිද්‍යා ස්මාරකයන් සේ පත්කොට සංරක්ෂණයට භාරදී ඇත.
චිත්‍ර කලා ලොවට මෙම පුදබිම් දායද කල උරුමයන්ද වෙයි. අනුරාධපුර යුගයට අයත් සිත්තම් කිහිපයක් වාරණ රජමහා විහාරයට අයත් ගල්ලෙනක් තුල දක්නට ලැබෙන අතර එතරම් ඉපැරණි සිත්තම් ගල්ලෙන් සිය ගුණයකින් යුතු ගල්ලෙන් රජමහා විහාරයන් කිහිපයකින් යුතු ලෙන් සංකීර්ණය තුල තවත් දක්නට නොමැති බවද පුදුම සහගත බවටද විද්වතුන් පෙන්වා දෙයි. තවත් සමහරෙක්ගේ මතයකි එක් ලෙනක පමණක් නොව තවත් ලෙන්වල සිත්තම් තිබෙන්නට ඇත කාලයාගේ ඇවැමෙන් සිත්තම් විනාශ වන්නට ඇති බව ඔවුන්ගේ මතයයි.
වාරණ , පිළිකුත්තුව , ඌරුවල , මාලිගාතැන්න ආදි කොට ගත් මෙම පුදබිම් කිහිපයේම දක්නට ඇත්තේ සාම්ප්‍රදායික මහනුවර යුගයේ හා ඊට පසුකාලීන සිත්තම් කාලාවන්‍ ය. මහනුවර ආභාෂයෙන් හා ඊට පසුකාලීනව සිත්තම් කර ඇති චිත්‍ර කලා අතරින් පිළිකුත්තුව රජමහා විහාරයේ ප්‍රධාන ලෙන් විහාරයේ චිත්‍ර සම්ප්‍රදායන් ගනනාවක් ඇති බවට පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව පෙන්වාදෙයි.


පිළිකුත්තුව රජමහා විහාරයේ ප්‍රධාන ලෙන් විහාරය ක්‍රි .පූ යුගයට අයත් කටාරම් කෙටු ගල්ලෙනක් මුල් කරගෙන ඉදිකරවා ඇති අතර ඒ නුවර යුගයේදී බව විශ්වාස කරයි. ලෙන් විහාරයේ ඉදිරියෙන්ම ඇති මාලය (පනේලය) නුවර යුගයට පසුකාලයේදි කරවා ඇති බවට සිත්තම් කලා තුලින් කිව හැකි වන අතර පිළිකුත්තුව පුදබිමේ ලෙන් විහාරයේ සිත්තම් සුවිශේෂී කලාවන් සේ ප්‍රචලිතය.
එතෙක් කලක් පැවති සාම්ප්‍රදායික චිත්‍ර කලාවන් යම් යම් කාල තුලදි විකාශනය වෙමින් දියුණු වූ බවට සාධක ලෙසට විද්වතුන් පිළිකුත්තුවේ සිත්තම් කලාව හදුන්වයි. ලෙන් විහාරය නුවර යුගයට අයත් බවට බිත්ති මත ඇති රහතන් වහන්සේලාගෙ සිත්තම් තුලින් කිව හැකි වුනද විහාරය තුල ඇති බුද්ධ ප්‍රතිමා තුලින් සාම්ප්‍රදායික නුවර ලක්ෂණ අඩු කරවා පිළිම නෙලා ඇත. පිළිම නුවර යුගයට අයත් සේ හැගෙනුයේ සිවුරේ රැලි හා බුද්ධ ශීර්ෂයට උඩින් සිරස් පත දැක්වීමෙනි. නුවර යුගයට අයත් බවට කිව හැකි පොදු වෙනත් ලක්ෂණ බුද්ධ ප්‍රතිමා තුලින් කිව නොහැකිය.

සාම්ප්‍රදායික නුවර යුගයේ ලක්ෂණ ප්‍රතිමා තුලින් ඈත්ව කරවා ඇති ප්‍රතිමා කලාවන් අතරට පිළිකුත්තුව නාමයද අයත් වෙයි. විෂ්ණු දේව ප්‍රතිමාව නෙලා ඇත්තේ භයංකර ලීලාවෙනි. එයද පිළිකුත්තුවේ ප්‍රතිමා කලාවේ සුවිශේෂීත්වයක් ලෙසට හදුන්වනු ලැබෙයි .

භික්ෂූණින් වහන්සේලා නිර්මිත ලක්දිව ඇති එකම බුදුමැදුර පිළිකුත්තුව ලෙන් විහාරය යැයි තවත් මතයකි. සිත්තම් කර ඇති රහත් නොරහත් භික්ෂූණින් සිත්තම්‍ සුවිශේෂී සිත්තම් සේ චිත්‍ර කලාවේදීන් හදුන්වන්නේ එවැනි සිත්තම් බුදුමැදුරක් තුල දක්නට ලැබීම ඉතා දුර්ලභ නිසාවෙනි.

9. අපට වැරදුනු තැන් හා අපි වරද්ද ගත්ත තැන්…..

ස්වභාව සෞන්දර්ය යනු මිහිපිට දෙව් ලොවක් බවට පත් කරවන ප්‍රධානම සාධකයයි. මනරම් වෘක්ෂ ලතාවෝ , අලංකාර කදු යායවල් හා අහස උසට නිර්මාණය වූ කලු ගල් සේම සිත් සතන් සමලංකෘත කරවා ගත් යෝගාවචරයන් වහන්සේලා බවුන් වැඩු ගල් ගුහා වාසස්ථානයන්ද ස්වභාව සෞන්දර්ය අලංකාර කරවන්නට දායකත්වයන් ලබා දී ඇත.

එම සියල්ලේම විනාශය තාක්ෂණික යුගයේ ලාංකික මිනිසා , දේශපාලනය හා බලධාරීන් වගකිව යුත්තෝ වන්නේ අද ස්වභාව සෞන්දර්ය හා උරුම‍යන් සීඝ්‍රයෙන් විනාශ වීම සම්බන්ධයෙන් ඔවුන් ගෙන ඇති තීන්දු තීරණ මතය. ස්වයං විවේචනයට ඉඩ ඇරේවා….

අක්කර දහස් ගනණාවක වන භූමි ප්‍රමාණයන් හා කදු යායවල් , ගල් පර්වත ආදීයෙන් අනූන වූ රටකී මේ ලක්දිව. එම රමණීය රටේ අසිරිය ලිඛිත සාහිත්‍යයෙන් සේම දේශාටන වාර්තා තුලින් හා පුරාවෘත ඉතිහාසයේන්ද කියවෙන්නේ ය. එසේ තිබු විශාල වනයන් තුල ඇති උරුම‍යන් අතර ගල් ගුහා ප්‍රධාන වන්නේ ආදීම යුගයේ මානව ජනාවාසයන්‍ එම ගුහා නිසාවෙනි. ඔවුන් ස්වභාව සෞන්දර්ය හා ඇලී බැදි වාසය කලෝය. ආදීතම මිනිසුන් කෙමෙන් කෙමෙන් දියුණු වෙමින් ගල් ගුහා අතහැර වාසස්ථානය නිර්මාණයට සම්බන්ධ වූවාය. එම ගල් ගුහාවලින් ඔවුන් ඉවත් විය. ලෝකය දියුණු වෙමින් ආගම් දර්ශන ඇති වෙමින් මිනිසා බුද්ධියෙන්ද කෙමෙන් කෙමෙන් දියුණු විය.

පසු කාලීනව කෙමෙන් කෙමෙන් ඉඩම් කැබලි බවට පත්ව ගම් නියම් ගම් ඇති වෙමින් වර්ථමාන තත්ත්වයට පැමිනි බව සාමාන්‍ය අර්ථ කථනයයි.

එම කාරණය ගැඹුරින් අර්ථ කථනය වන්නේ මෙසෙය. යටත් විජිතවාදීන් විසින් අපේ උරුම‍යන් අපටම කියා විනාශ කරවීමක් අයුරිනි. පෘතුග්‍රීසි , ලන්දේසි , ඉංග්‍රීසි නම් පරදේසක්කරයන් විසින් අපේ ඉඩම් කොල්ලකමින් අපේ පොලොවේ සාරය උකහා ගනිමින් සිය රටවල් සංවර්ධනය කරගත් බව ඉතිහාසය පෙන්වාදෙයි. පර සුද්දන්ට සිය අණසක එසේම තබා ගැනීමට හා රිසිසේ පාලනය කිරිමට එම කාලවල් තුල වැඩ සිටිය භික්ෂූන්ගෙන් නොලැබීම නිසාම පරදේසක්කරයන් විසින් වෙහෙර විහාරස්ථාන සදහා දඩ මුදල් , දානේ පිලිගන්වනවාට දඩ මුදල් , අඩුම තරමින් වන්දනාමාන සදහා පන්සල් යන වුන්ගෙන් පවා දඩ එකතු කරමින් බලාපොරොත්තු වූයේ පරදේසක්කරයන්ට විරුද්ධව පන්සල් තුලින් කැරලිකරුවන් බිහිවෙන්නට පටන් ගෙන තිබු නිසාවෙනි. එ සදහා පර සුද්දන් විසින් කසාවතට වෛර කරන්නට විය. භික්ෂූන්ව මර්දනය කරන්නට හා පන්සල් තුලින් නිර්මාණය වෙමින් පැවති විරුද්ධවාදීන්ව මෙල්ල කරන්නට ඔවුන් විහාරස්ථානයට අයත් ඉඩම් සීමා කරන්නට ඔප්පු නම් කඩදාසි කැබැල්ලක් අවශ්‍ය බව පෙන්වමින් සග සතු දේපල සීමා කලේ පරදේසක්කරයන්ගේ කටු ලෙව කෑ අපේ කලු සුද්දන්ගේද ආධාරයෙනි. පන්සල හා හෙලයේ කැරලිකරුවන්ව එසේ පාලනය නොකල හැකි බව දත් ඉංග්‍රීසින් විසින් පුරාවිද්‍යා පනතක් හැටියට අවු 100 එහා ඉතිහාසයකින් යුතු දේවල් පුරාවිද්‍යාවට අයත් වන සේ නීතිය තද ක්ලේය. එම නීතිය අදටත් එසේමය. ඉංග්‍රීසින්ගේ මෙම ක්‍රම නිසා අක්කර සිය දහස් ගනණාවක් සග සතුකොට පූජා කෙරු භූමියෙන් ඉතා අඩු කොටසක් පන්සලට සීමා විය. ඉංග්‍රීසින්ගේන් නිදහස් වූ පසු එසේ ආණ්ඩුවට ගත් සමහර ඉඩම් සුද්දන්ගේ පස්ස සේදු උන්ට පවරා ඇති බවටද සාක්ෂි ලක්දිව පුරා ඇති ගල්ලෙන් සංකීර්ණයන් අවට දිහා බැලු විට දැක ගත හැකි වන්නේ එහි දැන් අයිතිකරුවන් වි සිටින ඔවුන්ගේ මුතුන් මිත්තන් ලංකාවට ද්‍රෝහීව සුද්දන්ට කත් ඇද්ද වූවන්ගේ නාමයන් අතරට අයත් වන බවට දන්නෝ දනිති.

අතීතයේ භික්ෂුන් වහන්සේලා බවුන් වඩා මග ඵල ලැබු ගල්ගුහාවන් අද අයිති වන්නේ ශ්‍රි ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවටය. එම නීතීය ස්ථාපිත කලේ ඉංග්‍රීසින් විසින් සිය අභිමතාර්ථ ඉෂ්ට කර ගැනීමට බව නූතන උගතුන්ගේ එක් මතයකි. සුද්දන්ට කත් අදිමින් ලංකාව අස්තාවර කරවමින් සිටි හා එම පරම්පරාවෙන් එන උදවියගේ මතය වන්නේ අපේ ඉඩම්වල තිබු ගල්ගුහා මහා සංඝ රත්නයට අපි පූජා කර තිබෙන්නේ බවකි. එසේ නොමැතිව ගල්ලෙන් ඇති සග සතු ඉඩම් ගිහියන් කොල්ල කා ඇති බවක් නොවේය. එහි යතාර්ථය දන්නෝද නැත්තේම නොවන බවට මතකේ තිබිය යුතුයි. ඒ ආකාරයේ වැරදි අර්ථ කථන ගල්ලෙන් ඇති භුමිවල ගෙවල් දොරවල් සාදා ගෙන වාසය කරන උදවියගේ මතයක් බවට පොත් තුලින්ද අප දැක ඇත. පෙර රජ දරුවන් සග සතු කොට පිදු වනගත කදු යායකින් යුතු වූ භුමි ගිහියන්ට අයිති වාසිකම් කීම සරි නොවන බවට සාදක සේ බලු කපුටු ආදින්ගේ චිත්‍රයන් තුලින් එහි ආදීනව පෙන්වා ඇති බවට අනුරාධපුර ඇට සැට ලෙන් වල හා මාලිගාතැන්න විවෙක සේනාසන පුදබිමේ ඇති ගලේ කෙටු බලු කපුටු සිත්තම් කියා පාන්නේය.

අතීත භික්ෂු වාසස්ථාන වූ ගල්ලෙන් අද පුරාවිද්‍යා ප්‍රදර්ශන භාණ්ඩ ගණයට පත් වි ඇත්තේ ඉපැරණි ගල්ලෙනක භික්ෂුවක් අද වැඩ සිටින්නේ නම් ඒ බව පුරාවිද්‍යාවට දැනුවත් කර සිටිය යුතු නිසාවෙනි.

ලෙන් සංකීර්ණයන් අවට ලක්දිව පුරාම වාගේ දක්නට ලැබෙන ප්‍රශ්නයන් පෙන්වා දීම පමණක් බව මෙම ලිපිය පරමාර්ථය වන්නේය.

මිනිස් ජනගහනයේ වර්ධනයත් සමගම කාලානුරූපීව සුවිශාල කදු යායවල් කැලෑවන් හා එ අවට තිබු ගල් ගුහා පරිශ්‍රයන් සීඝ්‍රයෙන් පරිහානියට යෑමට උදාහරණ ලෙසට අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයට අයත් රජගල ගල්ලෙන් සංකීර්ණය අද වනවිට සීඝ්‍රයෙන් කැලෑවන් කප්පාදු වෙමින් ජනාකීර්ණ වෙමින් පවති. තවද කූරගල ගල්ලෙන් සංකීර්ණය නම් මහරහතන් වහන්සේලා වැඩ සිටි ස්ථානයකි එහෙත් අද එම ප්‍රදේශය මුස්ලිම් ජාතිකයන් පිරිසකගේ වාසස්ථානයන්ය. පුරාවිද්‍යා පනතේ හැටියට නම් ගල් ලෙන් තුල යම් ඉදිකිරීමක් කරන්නේ නම් පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්වරයාගේ අනුමැතිය ඒ සදහා තිබිය යුතුය. එසේ නොමැති නම් එය පුරාවිද්‍යා නීතිය උල්ලංඝනයක් සේ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පුරාවිද්‍යා ස්ථානයන් තුල ප්‍රදර්ශනය කරවා ඇති පුවරුවල දැක්වෙයි. එසේ නම් කූරගල ගල්ලෙන් තුල මුස්ලිම් ජාතිකයන් සිය වාසස්ථානය ඉදිකර ඇත්තේ පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්වරයාගේ අනුමැතිය ඇතිවද එසේ අනුමැතිය ලබා නොමැතිව ඉදිකර ඇත්නම් එය වරදක් නොවන්නේද??? පාරිසරික පරිහානිය තවත් සාධකයක් ලෙසට විල්පත්තුව අභය භූමිය සීඝ්‍රයෙන් ජනාකීර්ණ වෙමින් පවතින්නේය. එසේම සිතුල් පව්ව , පාහියන්ගල , බලංගොඩ , රාස්සගල ආදී පුරාවිද්‍යා ස්ථානයන් හා කදු යායවල් කැලෑ හා අභය භූමී සීඝ්‍රයෙන් විනාශ වෙමින් පැවතීම අද සමාජයේ සුලබව දක්නට ලැබෙන බව නිරන්තරයෙන් ශ්‍රව්‍ය හා දෘශ්‍ය මාධ්‍ය තුල කියවෙයි. කෝ රටේ ප්‍රධාන නීතීය , කෝ වන සංරක්ෂණය නීතිය , කෝ පුරාවිද්‍යා නීතිය , ඒ සියලූම නීතී චක්‍ර ලේඛනවලට නීති පොත්පත්වලට පමණක් සීමා කරමින් අදාල බලධාරීන් මත්සය න්‍යායෙන් අනුග්‍රහ කරන්නේ ස්වාභාවික පරිසරයේ විනාශයට ඔවුන් වග කිවයුත්තෝ බවද අමතක කරවමිනි.

8. බුදුමැදුරක් තුල භික්ෂූනි සිත්තම් ඇති ලංකාවේ එකම බුදුමැදුර පිළිකුත්තුව පුදබිමේය.

බස්නාහිර පලාතේ මහර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ පිහිටි ප්‍රාග් ඓතිහාසික පුරාවිද්‍යා ස්ථානයකි ඓතිහාසික පිළිකුත්තුව ගල්ලෙන් රජමහා විහාරය. බස්නාහිර පලාතේ පිහිටි විශාලතම ගල්ලෙන් සංකීර්ණය වන්නේද මෙම පුදබිමයි. ප්‍රාග් ඓතිහාසික ඉතිහාසයකට උරුමකම් කියන අති පෞරාණික සිද්ධස්ථානයකි පිළිකුත්තුව ගල්ලෙන් රජමහා විහාරය යනු.

මෙම ගල්ලෙන් සංකීර්ණයේ ඇති කටාරම් කෙටු එක් ගල්ලෙනක මහනුවර යුගයේදි බුදුමැදුර ඉදිකරන ලද බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ අදහසයි. මෙම ලෙන් විහාරය නුවර යුගයේ චිත්‍රවලින් අනූනය. එම සිතුවම් අතර ඇති භික්ෂූනින් වහන්සේලා නිරුපිත සිත්තම් උරුමයක් වශයෙන් දැක්වීම යුක්ති සහගතය. පුරාවිද්‍යා සටහන් අනුව ලක්දිව ඇති භික්ෂූනින් වහන්සේලා නිරුපිත එකම බුදුමැදුර ලෙසට පිළිකුත්තුව පුදබිමේ ඇති ලෙන් විහාරය සදහන් වෙයි. එම සිත්තම්වල සිටිනා භික්ෂූනින් වහන්සේලා රහත් නොරහත් ලෙසටද සිත්තම් කරවා ඇත. එම චිත්‍ර මහනුවර යුගයේ සිත්තම් කලාව ප්‍රකට කරවයි..